57- Onat T, Ertem B: İstanbul Kız Çocuklarında Menarş Esnasında Fizik, Seksüel ve Kemik Gelişmesi ve Menarş Yaşının Fizik, Seksüel ve Kemik Gelişme Tempoları ve Sosyo-Ekonomik Seviye ile İlişkileri. Cerr. Tıp Fak. Der. 4: 392-415, 1973.

İstanbul kız çocuklarında alt-orta ve yüksek sosyo-ekonomik seviyemizi temsil eden 2 grupta, toplam 114 kızda 7 yıllık longitudinal bir inceleme sonunda elde edilen bulgulara göre menarş esnasında boy 151.6 cm ve ağırlık 43.2 kg civarında bir sabit etrafında oynamaktadır. Dolayısıyla belirli fizik ölçülere hızlı büyüyerek erken varanlarda menarş daha önce olmaktadır ve belirli fizik ölçülere varmakla menstruasyonun başlaması arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Büyüme temposu menarştan önce ve sonra erken menarşlılarda daha süratlidir.
Menarş esnasında kemik yaşı 13.0±0.69'dur. Kemik olgunlaşma temposu hızlı olanlarda menarş daha önce, yavaş ilerleyenlerde daha sonra olmaktadır. Menarş yaşının kemik olgunlaşma temposu ile olan ilişkisi, büyüme temposu ile olanınkinden daha anlamlıdır. I. ve II. distal falanks epifizinin kapanma yaşı ile menarş yaşı arasındaki ilişki en anlamlı olanıdır.
Menarş esnasındaki sekonder seksüel belirtiler, erişkininki 5 olarak kabul edilecek olursa, göğüs gelişmesi 3.72, pubik kallanma 3.61 ve aksiller kıllanma 2.98 seviyesindedir. İlk menstruasyon ortalama olarak pubik kılların belirmesinden 2.38, göğüs tomurcuğunun belirmesinden 2.04 ve aksiller kılların belirmesinden 1.44 yıl sonra vuku bulmaktadır. Sekonder seksüel belirtilerin başlama yaşları ile menarş yaşı arasında çok anlamlı bağıntılar mevcuttur.
Menarşın mevsim ile ilişkisi bulunmamıştır. Güneşli aylarda daha sık rastlanmamıştır. Kızlarda menarş, annelerinkine nazaran ortalama olarak 6.6 ay daha önce başlamaktadır. Yalnız bu kaidenin hata payı büyüktür. Sosyo-ekonomik seviye düştükçe menarş gecikmektedir. İlk menstruasyon yüksek seviyemizde 12.46, alt-orta seviyemizde 13.4 yaşında olmaktadır. Aradaki 1 yıl fark anlamlı bulunmuştur. Bunun en önemli nedeni, düşük sosyo-ekonomik seviyedekilerin daha yavaş bir tempo ile büyümeleri, kemik olgunluk tempolarının geri olması ve sekonder seksüel belirtilerin daha geç belirmesi, yani olgunlaşmanın gecikmesi ile ilgili bulunmuştur.
Menarş yaşını etkileyen bütün faktörlerden menarş yaşını tayin edecek regresyon formülleri ve bunların standart hataları ile menarş yaşına göre varılan erişkin yüzdeleri sunulmuştur. Bundan erişkin boyunun tahmini hususunda faydalanılacak yeni bir usul gösterilmiştir.
Yirmibeş grafik, 8 tablo, 39 kaynak ve 24 sayfa tutan bu çalışma, menarş ile ilgili büyüme ve olgunlaşma değişkenleri ile genetik ve sosyo-ekonomik faktörleri çok geniş kapsamlı olarak inceleyen ve konuya orijinal katkılar getiren geniş bir araştırma mahsulüdür.

114 girls were followed up at 6 month intervals, in order to study the developmental factors with age of menarche. Height and weight at menarche varied around 151.6 cm and 43.2 kg and did not correlate with age at menarche. Skeletal age (SA) was 13.0 (SD 0.69) years. Those with advanced SA reached menarche earlier. Age at M correlated best with age at fusion of I. and II. distal phalanx. Mean ratings of secondary sexual characteristics reached at menarche was 3.72 for breast, 3.61 for pubic hair and 2.98 for axillary hair development. M occured 2.38 years after the appearance of pubic hair, 2.04 years after the breast bud and 1.44 years after the appearance of axillary hair. The ages of appearance of SS characters correlated very significantly with age at M. The age at M was 6.6 months earlier in the daughters as compared to their mothers, but the variation was great. Age at M was 12.46 in the high and 13.4 years in the low-middle socio-economic level. The retardation of the lower class was found to be related with their lower rate of growth in height, weight, skeletal as well as sexual development.
The percentage of adult height attained at M correlated very significantly with age at M and a method was presented to predict adult height by the height attained at M.


57- Anahtar kelimeler: Menarş yaşı, sosyo-ekonomik düzey, genetik, sezon, sekonder seks karakterlerinin başlaması, kemik yaşı, boy ve ağırlık gelişme hızı, varılan erişkin boyu yüzdesi.